Petrol 10 Dolar Artarsa Enflasyon 1 Puan, Cari Açık 2,6 Milyar Dolar Artıyor!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Petrol fiyatlarındaki artış Türkiye ekonomisini nasıl etkiler?

Merkez Bankası: “”Brent petrol fiyatında temmuz ayında ortalamada 10 dolarlık, yani yaklaşık yüzde 16’lık bir yükseliş senaryosu oluşturuyoruz.”

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın (TCMB) resmi blogunda petrol fiyatlarının enflasyonu nasıl etkileyeceğine dair önemli bir analiz paylaşıldı.

Analize göre, mayıs ayı başında 60 dolara kadar gerilemiş olan Brent petrol varil fiyatı yaşanan gelişmelerin ardından hızlı bir şekilde artarak 80 dolar seviyelerine yaklaştı. 

Uluslararası fiyatlar gerginliklerin azalmasıyla birlikte yeniden gerilemiş olsa da önceki döneme kıyasla daha yüksek bir seviyeye yerleşmiş görünüyor.

Raporda şu sözlere yer veriliyor:

“Brent petrol fiyatında temmuz ayında ortalamada 10 dolarlık, yani yaklaşık yüzde 16’lık bir yükseliş senaryosu oluşturuyoruz. Böyle bir senaryoda, 2025 yılı sonunda yıllık enflasyon tahminimiz, doğrudan ve dolaylı etkilerin toplamıyla 1,2 puan yükselirken, bir yıl sonunda toplam artış 1,6 puan oluyor.”

Ham petrol fiyatının cari açık üzerindeki 12 aylık net etkisi de her 10 dolarlık artışta 2,6 milyar dolar civarında yükseliş olarak hesaplandı. Bu artışın petrol ürünleri ithalatını 5,1 milyar dolar, ihracatını da 2,2 milyar dolar yukarı çekeceği öngörülüyor.

Son dönemde artan jeopolitik gerilimler nedeniyle ham petrol fiyatlarının ülke ekonomilerine etkileri yeniden gündeme geldi. Mayıs ayı başında 60 ABD dolarına kadar gerilemiş olan Brent petrol varil fiyatı yaşanan gelişmelerin ardından hızlı bir şekilde artarak 80 ABD doları seviyelerine yaklaştı. Uluslararası fiyatlar gerginliklerin azalmasıyla birlikte yeniden gerilemiş olsa da önceki döneme kıyasla daha yüksek bir seviyeye yerleşmiş görünüyor (Grafik 1). Tedarik sürecinin kesintiye uğrama ihtimali eşliğinde fiyatlarda yaşanan artışın büyüklüğü, ham petrol fiyatlarının olası etkilerini yeniden gözden geçirmeyi gerekli kılıyor. 

Net ham petrol ithalatçısı konumunda olan Türkiye için uluslararası ham petrol fiyatlarındaki gelişmeler önemli makroekonomik etkileri beraberinde getiriyor. Bu bağlamda, cari denge ve enflasyon öne çıkıyor. Nitekim ham petrol fiyatlarındaki artış, akaryakıt üzerinden tüketici enflasyonunu doğrudan etkiliyor. Akaryakıtın temel bir girdi olması nedeniyle, taşımacılık maliyetleri ve ulaştırma hizmetleri fiyatlarında da dolaylı artışlar izlenebiliyor. Ham petrol aynı zamanda tüp gaz, ambalaj ve kimyasallar gibi birçok ürüne de girdi teşkil ediyor. Bunlara ek olarak, petrol fiyatlarında yaşanan bir artış; yükselen enflasyonun yaratabileceği geriye doğru endeksleme davranışı, enflasyon beklentileri ile cari dengede bozulma kaynaklı döviz kuru baskısı gibi kanallarla da enflasyonu dolaylı olarak etkiliyor.

Ham petrol fiyatlarının manşet enflasyon üzerindeki etkisini ölçmek için Bayesçi yöntemle bir Vektör Ardışık Bağlanım (VAR) model tahmin ediyoruz. Bulgularımız, ham petrol fiyatında yüzde 10’luk bir artışın tüketici enflasyonunu nihai olarak 1 puan artırdığına işaret ediyor. Toplam etkinin yaklaşık yarısı ilk çeyrekte gerçekleşirken, bir yılın sonunda yaklaşık 0,8 puanlık bir etki söz konusu (Grafik 3).

Mayıs ayında yayımlanan Enflasyon Raporu’nda 2025 yılı Haziran ayında Brent petrol fiyatının 62 ABD doları olacağı varsayılmıştı. Brent petrol fiyatlarındaki güncel gelişmelerin oluşturacağı enflasyonist baskılar için, basit bir hesaplama ile yukarıda aktarılan esnekliklerin ne ima ettiğini söylemek mümkün. Bunun için, Brent petrol fiyatında temmuz ayında ortalamada 10 ABD dolarlık, yani yaklaşık yüzde 16’lık bir yükseliş senaryosu oluşturuyoruz. Böyle bir senaryoda, 2025 yılı sonunda yıllık enflasyon tahminimiz, doğrudan ve dolaylı etkilerin toplamıyla 1,2 puan yükselirken, bir yıl sonunda toplam artış 1,6 puan oluyor.

Ham petrol fiyatları cari dengeyi de enerji ithalatı ve ihracatı üzerinden doğrudan etkiliyor. Bu etkiyi hesaplamak için ihracat ve ithalatın fiyat esnekliğini sıfır varsayarak petrol fiyatlarındaki artışın dış ticaret rakamlarına doğrudan yansıyacağını varsayıyoruz. Bu durumda, ham petrol fiyatının cari açık üzerindeki 12 aylık net etkisini, her 10 ABD dolarlık artışta 2,6 milyar ABD doları civarında yükseliş olarak hesaplıyoruz. Nitekim ortalama 10 ABD dolarlık ham petrol fiyat artışının, petrol ürünleri ithalatını 5,1 milyar ABD doları, ihracatını da 2,2 milyar ABD doları yukarı çekeceği öngörülüyor. Dolayısıyla ham petrol fiyatındaki artışın ithalatta neden olduğu yükselişin kayda değer bir kısmı ihracat tarafından telafi edilmiş oluyor. Ayrıca cari açık üzerindeki net etkiyi hesaplarken, ilgili artışların ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret uyarlama kalemlerindeki ve net taşımacılık gelirlerindeki yansımalarını da (0,3 milyar ABD doları fazla ve cari açıkta aynı miktar azalış) dikkate alıyoruz. Aynı senaryo çerçevesinde, son iki çeyreklik dönem kapsamında 2025 yılı cari açığı üzerinde 1,2 milyar ABD doları yukarı yönlü risk oluşuyor (Grafik 4).

Özetle; ham petrol fiyatları oldukça oynak bir yapıya sahip ve yıl içinde sert dalgalanmalar sergileyebiliyor. Son haftalardaki gelişmeler bu durumu teyit etti. Ham petrol fiyatlarında keskin yükselişlere yol açan gelişmeler, kalıcı bir nitelik kazandıkları ölçüde, temel makroekonomik göstergeler üzerinde olumsuz etkilere neden olabiliyor. Brent petrol varil fiyatında gerçekleşebilecek 10 ABD doları tutarında bir artış varsayımıyla yaptığımız hesaplamalar, temel makroekonomik değişkenler üzerindeki etkinin yönetilebilir olduğuna işaret ediyor.